Người mới hay hỏi nuôi ong dú thế nào cho đúng. Câu trả lời thay đổi theo vùng nhiều hơn người ta tưởng.
Ở Quảng Ngãi, mùa mưa lệch hẳn so với miền Nam, dồn vào cuối năm kèm bão lũ. Cách nuôi phổ biến tại đây hình thành từ chính điều kiện đó.
- Cách phổ biến ở Quảng Ngãi là đặt tổ khuất gió sau hàng cây chắn, có phương án dời tổ trước mùa bão
- Mô hình hình thành từ điều kiện thực tế, không phải từ sách vở
- Quy mô phù hợp phụ thuộc nguồn hoa chứ không phụ thuộc diện tích
- Học từ người nuôi tại chỗ nhanh hơn tự mò
Mô hình đang chạy được ở đây
Ở Quảng Ngãi, cách phổ biến là đặt tổ khuất gió sau hàng cây chắn, có phương án dời tổ trước mùa bão.
Cách này hình thành vì gió Lào khô nóng kéo dài từ tháng 5 đến tháng 8 làm cây cỏ cháy, đàn thiếu ăn. Người nuôi ở đây thử nhiều kiểu rồi mới rút ra, nên đáng học theo hơn là làm theo hướng dẫn chung.
Ngoài ra còn phải tính tới bão lũ tháng 9 đến tháng 11 có thể cuốn hoặc làm ngập cả khu đặt tổ, nên bố trí khu nuôi cũng khác các vùng khác.
Điều đáng nói là mô hình này không cố định. Nguồn hoa và cách canh tác quanh vùng đổi thì cách nuôi cũng phải đổi theo.
So sánh vài kiểu bố trí
Ba kiểu thường gặp, xét trong điều kiện Quảng Ngãi.
| Kiểu | Hợp khi nào | Ưu | Nhược |
|---|---|---|---|
| Vài tổ trong sân nhà | Nhà có sân, ít đất | Dễ trông, tiện chăm | Ít mật, hạn chế mở rộng |
| Cụm tổ trong vườn | Có vườn vài trăm m² | Cân bằng nhất | Cần chống kiến kỹ |
| Nhiều cụm rải trong đất rộng | Đất rộng, nguồn hoa tốt | Nuôi được nhiều | Tốn công đi lại |
| Đặt nhờ đất người khác | Nhà không có đất | Tận dụng vùng nhiều hoa | Phụ thuộc chủ đất |
| Kết hợp với canh tác | Có vườn cây ăn trái | Ong thụ phấn cho vườn | Rủi ro thuốc |
Quy mô bao nhiêu là vừa
Số tổ hợp lý không phụ thuộc diện tích vườn mà phụ thuộc nguồn hoa trong bán kính vài trăm mét.
Ở Quảng Ngãi, nguồn chính gồm keo, tràm, xoài và lớp hoa dại. Đi một vòng bán kính bốn trăm mét quanh nhà, đếm chỗ có hoa, đó mới là con số đáng tin.
Nuôi quá dày thì đàn nào cũng lửng lơ, không đàn nào bứt lên, và mùa tháng 5 đến tháng 8 là cả loạt cùng suy.
Cách an toàn là tăng dần: năm nay vài tổ, thấy nhẹ nhàng thì sang năm thêm.
Điều chỉnh theo đặc thù vùng
Chỗ đặt tổ nên kê một mét trở lên ở vùng trũng, và phải cố định thật chắc vì bão, đây là con số tính riêng cho Quảng Ngãi.
Chọn hướng có nắng buổi sáng và bóng che buổi chiều.
Chống kiến phải làm kỹ vì đất cát pha nghèo dinh dưỡng nên lớp hoa nền mỏng hơn các vùng khác.
Lịch làm việc bám theo mùa hoa: tách đàn trong tháng 9 đến tháng 12, thu mật cuối mùa mưa, để yên trong tháng 5 đến tháng 8.
Học từ người nuôi tại chỗ
Đây là cách nhanh nhất và thường bị bỏ qua.
Người đã nuôi vài năm ở Quảng Ngãi biết những chuyện không có trong sách: tháng nào hay mất đàn, chỗ nào trong xã nuôi tốt, ai bán tổ đáng tin.
Đi thăm một hai trại trong vùng trước khi mua tổ đầu tiên. Nhìn cách họ kê thùng, đặt ở đâu, che chắn ra sao.
Một buổi đi thăm bằng nhiều tháng đọc.
Những chỗ người nuôi hay vấp
- Áp nguyên mô hình của vùng khác vào Quảng Ngãi
- Tính số tổ theo diện tích đất thay vì theo nguồn hoa
- Bỏ qua kinh nghiệm của người nuôi ngay trong vùng
Câu hỏi thường gặp
Nên bắt đầu với mấy tổ ở Quảng Ngãi?
Hai tới ba tổ đã ổn định, nuôi trọn một năm rồi mới tính mở rộng.
Mô hình nào cho nhiều mật nhất?
Không có mô hình nào cho nhiều mật hơn hẳn. Nguồn hoa quanh tổ quyết định nhiều hơn cách bố trí.
Nhà không có đất thì sao?
Vẫn nuôi được vài tổ ở sân, ban công hoặc sân thượng nếu quanh đó có cây xanh.
Có nên đặt tổ nhờ đất người khác không?
Được nếu thoả thuận rõ ràng. Ưu điểm là chọn được nơi nhiều hoa, nhược là phụ thuộc chủ đất.
Bao lâu thì biết mô hình có hợp không?
Sau một năm, khi đã qua đủ tháng 9 đến tháng 12 và tháng 1 đến tháng 8.