Ong dú là loài nhiệt đới, quen với ấm và ẩm vừa phải. Ra khỏi khoảng đó là đàn bắt đầu tốn sức để tự điều chỉnh.
Ở Quảng Ngãi, độ ẩm thấp trong mùa gió Lào, rất cao trong mùa mưa bão và khí hậu nắng nóng gay gắt mùa hè, mưa bão dồn vào cuối năm. Biết ngưỡng thì mới biết lúc nào cần làm gì.
- Ong dú hoạt động tốt trong khoảng ấm, lạnh kéo dài là giới hạn thật
- Độ ẩm quá cao gây mốc trong tổ, quá thấp làm sáp giòn
- Đàn tự điều hoà được nhưng tốn quân và tốn sức
- Việc của mình là chọn chỗ đặt tổ cho đúng, không phải can thiệp vào tổ
Ngưỡng nhiệt của ong dú
Ong dú ra ngoài kiếm ăn bình thường khi trời ấm. Trời mát thì chúng ra muộn về sớm, giờ làm việc ngắn lại.
Lạnh kéo dài là vấn đề thật. Ong dú không ngủ đông như ong mật ôn đới. Chúng chỉ co lại trong tổ, tiêu hao dự trữ mà không bổ sung được. Kéo dài nhiều tuần thì đàn suy.
Nóng quá thì đàn phải dồn quân quạt tổ để hạ nhiệt, cũng tốn sức không kém.
Ở Quảng Ngãi, nắng nóng gay gắt mùa hè, mưa bão dồn vào cuối năm, nên vấn đề chính là gió Lào khô nóng kéo dài từ tháng 5 đến tháng 8 làm cây cỏ cháy, đàn thiếu ăn.
Đối chiếu với điều kiện Quảng Ngãi
Bảng dưới là mức tham khảo, đối chiếu với thực tế của vùng.
| Điều kiện | Với đàn ong dú | Ở Quảng Ngãi |
|---|---|---|
| Trời ấm, nắng nhẹ | Hoạt động tốt nhất | Phần lớn mùa mưa |
| Nắng gắt kéo dài | Đàn dồn sức quạt tổ | Giữa tháng 1 đến tháng 8 |
| Mát, nhiều mây | Ra muộn về sớm | Ngày mưa dầm |
| Lạnh kéo dài | Đàn suy dần | tháng 5 đến tháng 8 nếu vùng lạnh |
| Ẩm rất cao | Mốc trong tổ, sáp mềm | thấp trong mùa gió Lào, rất cao trong mùa mưa bão |
| Khô hanh, gió mạnh | Sáp giòn, đàn mất nước | Cuối mùa khô |
Độ ẩm ảnh hưởng thế nào
Độ ẩm ở Quảng Ngãi thấp trong mùa gió Lào, rất cao trong mùa mưa bão. Đây là yếu tố quyết định nhiều hơn người ta tưởng.
Ẩm cao kéo dài làm mốc phát triển trong thùng, phấn dự trữ hỏng, bọng sáp mềm. Dấu hiệu là mặt trong nắp đọng nước và có vệt mốc ở góc.
Ẩm quá thấp thì ít gặp hơn nhưng cũng có, nhất là cuối mùa khô khi gió mạnh. Sáp giòn, đàn phải tốn nước để điều hoà.
Cách xử lý ở cả hai trường hợp đều là chọn chỗ đặt tổ và làm thùng cho đúng, chứ không can thiệp trực tiếp vào bên trong.
Chọn chỗ đặt để giảm biến động
Chỗ có nắng buổi sáng và bóng che buổi chiều là lý tưởng ở hầu hết các vùng.
Thùng gỗ dày giữ nhiệt ổn định hơn thùng mỏng, biên độ trong ngày nhỏ lại, đàn đỡ phải điều hoà.
Ở nơi ẩm cao thì kê cao và giữ thông thoáng dưới gầm thùng. Ở nơi gió mạnh thì chắn gió nhưng đừng bịt kín.
Tại Quảng Ngãi, cách phổ biến là đặt tổ khuất gió sau hàng cây chắn, có phương án dời tổ trước mùa bão. Cách đó hình thành vì hợp với điều kiện tại chỗ, nên đáng học theo.
Khi nào thật sự cần can thiệp
Phần lớn thời gian đàn tự lo được. Chỉ can thiệp khi thấy dấu hiệu rõ.
Đọng nước trong nắp và có mốc: lau khô, để hé nắp một lúc vào ngày nắng.
Đàn bu ra ngoài cửa tổ giữa trưa nắng: thùng đang quá nóng, cần che thêm.
Ong bò lổm ngổm không bay được: thường là dấu hiệu nặng, cần xem lại toàn bộ vị trí đặt.
Ngoài ba trường hợp đó thì cứ để yên.
Những chỗ người nuôi hay vấp
- Cố điều chỉnh nhiệt độ bên trong tổ bằng cách mở nắp
- Đặt thùng nơi nắng cả ngày rồi bù bằng tưới nước
- Bịt kín thùng để chống ẩm, làm đàn bí hơi
Câu hỏi thường gặp
Ong dú chịu lạnh tới đâu?
Lạnh vài đêm thì không sao, nhưng kéo dài nhiều tuần là giới hạn thật vì đây là loài nhiệt đới, không có cơ chế ngủ đông.
Độ ẩm cao có làm hỏng mật không?
Có, gián tiếp. Ẩm cao làm phấn và bọng dễ mốc, mật thu ra cũng mang nhiều nước hơn nên dễ lên men.
Có nên đặt tổ trong nhà cho ổn định không?
Không nên. Ong cần bay ra vào tự do và cần nắng sáng. Đặt trong nhà kín làm đàn suy.
Thùng dày có thật sự khác không?
Có. Gỗ dày làm nhiệt bên ngoài truyền vào chậm, biên độ trong ngày nhỏ lại, đàn đỡ tốn sức.
Ở Quảng Ngãi nên lo nóng hay lo ẩm hơn?
gió Lào khô nóng kéo dài từ tháng 5 đến tháng 8 làm cây cỏ cháy, đàn thiếu ăn Vì vậy đó là thứ nên ưu tiên xử lý trước.